Xewerler

Hedisler Toplimi-Uyghurche-Toqquz Tom

Essalamu Eleykum Hörmetlik Qerindashlar,Yurtdashlar,möhmin qérindashlar, yash-ösmürler:

Uyghurche Hedisler Toplimi-10 Ming 131 Hedis  Sherqiy Türkistan Maarip we Hemkarliq Jem’iyiti qarmuqidiki Sutuq Bughraxan Maarip Neshriyati yash diniy alim-ölimalarni teshkillep Marakeshlik dangliq diniy alim Muhemmed Ibni Sulayman Meghribiy(Hijriye 1030-Yili Marakeshte Tughulup Hijriye 1094-Yili Shamda Alemdin ötken) teripidin 17-esirde qelemge élin’ghan “Jemi’ulfewa’id” namliq hedisler toplimi Türkiyening Istanbul shehride neshr qilinip tarqitilishqa bashlidi. Bu hedisler toplimi toqquz tomdin teshkil tapqan bolup sehih(ishenchlik) hedislerdin jem’i 10 ming 131 hedisni öz ichige alidu.

Sherqiy Türkistan, shundaqla pütkül Türkistan tupraqlirida bir yérim esirdin béri ghaljirlarche téngiliwatqan dinsizliq idiyeliri, Rus, Manju we xitay tajawuzchi kapirlirining jénining bériche mubarek İslam dinigha hemde musulman Sherqiy Türkistan xelqige yürgüzgen hujumliri we qanliq basturushliri tüpeylidin nurghun yash-ösmürlirimiz dindin, diniy ilimdin uzaqlashturulup, matiriyalizimchi bolup ketti we dinsizliq girdawigha ittirilmekte. Hetta özini ziyali chaghlaydighan nurghun kishilirimiz Allah bizge nazil qilghan Qur’an Kerim we hedislerdin telim élip emes, belki kitapsiz kapirlarning pelsepeliri we hayat hékayiliri arqiliq tepekkür dunyasidin qorallandurup maarip, telim-terbiyening tüpki nishanigha zit kélidighan yaki musulman ümmetke uyghun kelmeydighan idiye-exlaqni ülge körsitidighan, zorlap tangidighan eserlerni jemiyitimizge yamritiwetti.

Bu hedisler toplimini oqup sizmu alim bolung, mubarek İslam dinining esli rohini, musulmanchiliqning heqiqi ölchimini ügining we özleshtürüng, xata yoldiki “ziyali” we özlirini “lidér”-dep atiwalghan azghun yaki nadan kishilerning sözige emes, peyghembirimiz Muhemmed Eleyhissalam bergen telim we emirlerge köre tepekkur dunyayingizni, shexsiy hayatingizni, aile hayatingizni, jemiyet we muhajir hayatingizni ötküzüshke tiriship Allahning raziliqini qolgha keltürüng.

Bu ishenchlik hedisler hayatning pütkül katégoriyilirini öz ichige alghan bolup qelbingizni yorutidu, sizni dunyada bext-saadetke, axirette bolsa Allahning jennetlirige kirishke wesile bolidu. Özingiz oqung, ügining, aile ezalirigha we bashqilargha ügiting, sawap qazining.

Musulman-Jennetke kiridighan bextlik kishiler namzati,-digenlik bolidu.

Musulmanning tüpki wezipisi-Allah bergen barliq imkaniyetlerdin paydilinip Allahning hökmini, hakimiyitini qelbide, ailiside, jemiyitide we yurtlirida höküm sürgüzüsh üchün küresh qilishtin ibaret. Musulman Allahtin, Allahning peyghembiridin bashqa mexluqlargha tiz pükmeydu. Allahning hekimiyitidin bashqa batil hakimiyetlerge boysunmaydu we uni hergiz qobul qilmaydu.

Biz Türkistandin ibaret musulman tupraqlirini tajawuzchi kapirlardin azad qilip, pütkül Türkistanda Allahning hakimiyitini tiklep Allah telep qilghan shekilde yashishimiz üchün küresh qilishimiz lazim.

Allah bu hedislerni qétirqinip ügen’gen qérindashlirimizgha katta ejir we hidayet nésip qilsun, qelbini iman we ilim nuri bilen yorutsun,Amin! (Bu yerni bassingizmu Hedisler Toplimigha Erisheleysiz)

-Qaraxan.

Hedisler Toplimi

(Jem’ulfewa’id)

Muhemmed Ibni Sulayman Meghribi

Kitaplarni torda biwaste oqush yaki PDF sheklini kompiyutéringizgha chüshüriwélish üchün töwendiki ulanma adréslirini ayrim-ayrim bésing:

1-Jild ( 1-Hedistin 1177-Hediskiche)

2-Jild ( 1178-Hedistin 2451-Hediskiche)

3-Jild ( 2452-Hedistin 3570-Hediskiche)

4-Jild ( 3571-Hedistin 4675-Hediskiche)

5-Jild ( 4676-Hedistin 5790-Hediskiche)

6-Jild ( 5791-Hedistin 7235-Hediskiche)

7-Jild ( 7236-Hedistin 8311-Hediskiche)

8-Jild ( 8312-Hedistin 9107-Hediskiche)

9-Jild ( 9108-Hedistin 10131-Hediskiche)

10-Jild(6073-Hedistin 6700-Hediskiche)

Sutuq Bughraxan Ma’arip Neshriyati

Teshkilligüchi: Doktor Alimjan Ataullah (Boghda)

Terjime qilghuchi: Sutuq Bughraxan Ma’arip Neshriyati terjime bölümi

Terjime Tehriri: Abdulhekimxan Mexsum (Teklimakan)

Abdulxaliq Abdulbaqi (Uyghur)

Möminjan Sidiq

Muherriri: Sabirjan

Betchik: A.Rozi Toxti

Sutuq Bughraxan Ma’arip Neshriyati

Bismillahirraxmanirrahim

Kirish Söz

  Jimi hemdu sana we güzel medhiyeler alemlerning perwerdigari Allahqa

xastur. Salam, rehmet we meghpiret pütün ehli jahan'gha merhemet

qilip ewetilgen Muhemmed sellallahu eleyhi wesellemge, uning aile

tawabatlirigha we qiyamet künigiche uning izidin mangghanlargha bolsun,amin!

Ulugh igimiz Allah ta’ala zéminni güllendürüsh we insanlarni sinash

iradisini wujudqa chiqirish üchün Adem eleyeissalam bilen Hewwa

animizni yaritip, andin ularni zémin'gha chüshürdi, ularning neslini

köpeytti, dunya hayatidiki sinaqtin ghelibilik halda ötüshliri

üchün ulargha yétekchilik qilidighan peyghemberlerni özlirining

ichidin tallap ewetti . Peyghemberlerge qewmlirining hayat

nizamnamilirini, ta’et ibadetlirini, exlaq mizanlirini belgilep

béridighan ilahiy qanunlarni öz ichige alghan samawiy kitablarni nazil

qilip turdi. Shundaq qilip, Allah ta’ala peyghemberlirige nazil qilghan

ene shu ilahiy wehyi arqiliq insanlarning hidayet yolini izchil halda körsitip turdi.

Adem eleyeissalamdin bashlap, eng axirqi peyghember Muhemmed

sellallahu eleyhi wesellemgiche barliq peyghemberler insanlarni Allahning

dinigha dewet qilishtin ibaret bu ulugh wezipini öz üstige aldi we

uni Allah ta’alaning iradisige layiq rewishte orundidi. Bashqa peyghemberler

öz qewmlirige, melum sheherge, yéza qishlaqlargha xas peyghember qilip

ewetilgen bolsa, peyghembirimiz Muhemmed sellallahu eleyhi wesellem

pütün ehli jahan'gha peyghember qilip ewetildi. U, bu shanliq wezipini,

ulughwar dewetni, qimmetlik amanetni eng mukemmel rewishte ada qildi .

 

Bashqa peyghemberlerge samawiy kitablar we sehipiler bérilginidek,

uningghimu Qur’an Kerim bérildi . Uning 23 yilliq peyghemberlik

hayatida Qur’an Kerimni musulmanlargha yetküzüshi, tebligh qilishi,

ögitishi we chüshendürüshige egiship hedis barliqqa keldi. Netijide,

biz musulmanlargha Qur’an Kerim we Hedistin ibaret bu ikki enggüshter

Muhemmed sellallahu eleyhi wesellemdin qiyametkiche miras qaldi. Bu

ikkisi bizni dunya we axiretlik bext saadetke yétekleydighan,hayatimizda kem bolsa qet'iy bolmaydighan ilahiy desturdur.

eslide, peyghember sellallahu eleyhi wesellem Ereb xelqidin

chiqqan, Qur’an Kerimmu Ereb tilida nazil bolghan bolghachqa, uning

hedislirimu Ereb tilida barliqqa kelgen we Ereb tilida retlep toplan'ghanidi. Miladiye yettinchi esirning bashliridin bashlap İslam dinining izchil kéngiyishige egiship, Ereb bolmighan nurghun milletler, xelqler islam dinigha quchaq achti we özlirining ichidin

yétiship chiqqan alim ölimalirining tili yaki qelimi arqiliq islam dinining rohini öginip,shuninggha emel qilip keldi we kéliwatidu.

Xelqimiz hijiriyening 94 we 95 yilliri (miladi texminen 713 we 714 yilliri) islam dini bilen tunji qétim shereplen'gen bolsimu, omumiy xelqning asasiy qismi Sultan Sutuq Bughraxanning

zamanida islam dinini resmiy rewishte qobul qilghan. Xelqimiz shundin tartip taki bügün'giche her türlük éghir tosalghu we qiyinchiliqlargha qarimay, muqeddes islam dinini özlirining chiqish yoli we hayat nizamnamisi qilip kelmekte. Allah ta’ala bir milletke yaxshiliqni irade

qilsa, ulargha kengchilik yaritip béridu we hidayet yolini asanlashturup béridu. Allah ta’alagha cheksiz hemdiler bolsunki, xelqimiz (kéchikip bolsimu) ötken esirning axirlirida islam dinining

birinchi desturi bolghan Qur’an Kerimning terjimisi bilen yüzleshti. Shuninggha egiship ikkinchi desturi hedismu az-azdin terjime qilinip, kitab risale sheklide tarqitilip keldi . emma bu cheklik xizmetler hedis we bashqa diniy ilimlerge bolghan ishtiyaqi, tilek arzuliri künsayin éship bériwatqan xelqimizning éhtiyajini yéterlik derijide qamdap kételmidi.

Biz, xelqimizning hediske bolghan teshnaliqini we tilek arzulirini nisbiy bolsimu qandurush meqsitide qolingizdiki Jem’ulfewa’id - "Hedisler Toplimi " namliq bu qimmetlik eserni

terjime qilip, herqaysilirining huzurigha sunduq. Ilim jewherliri, hikmet durdaniliri bilen tolup tashqan bu kitab sizning maddizimliqtin jarahetlen'gen rohingizgha illiq melhem, meniwiyitingizge sap ozuq bolghusi, insha Allah!

Hedis peyghember sellallahu eleyhi wesellemning sözini, ish herikitini we (bashqilarning birer sözi yaki ishini) maqullishini bildüridighan omumiy atalghudur . Biraq, shunimu eskertip ötüsh kérekki, peyghember sellallahu eleyhi wesellemning wapatidin kéyin, musulmanlar özliri bilidighan mubarek Hedislerni kéyinki nesillerge éghizaki sözlep bérish yaki yézip qaldurush arqiliq yetküzgen bolghachqa, pursetni ghenimet bilgen din düshmenliri dinimizning asasiy menbelirige ziyankeshlik qilish üchün peyghember sellallahu eleyhi wesellemning namida nurghun Hedislerni toqup, keng kölemde bazargha saldi. Hijiriyening ikkinchi esirige kelgende, ularning bu rezil qilmishlirini bayqighan islam alimliri nahayiti japaliq

emgek serp qilip, hedisni tetqiq qilish, tekshürüsh, sehih bolghan Hedislerni qobul qilish, sehih bolmighanlirini ret qilish, retlesh we kitab qilip toplash üchün nurghun shertler we qa’ide

prinsiplarni öz ichige alghan "hedis ilmi "ni keshp qildi hemde Hedislerning peyghember sellallahu eleyhi wesellemge ait yaki emeslikini bu ilim asasida bir birlep békitip chiqti.

Qolingizdiki "Hedisler toplimi " namliq bu kitabmu ene shu ilim asasida meydan'gha kelgen ilmiy emgek netijilirining yighindisi bolup, Marakeshlik hedisshunas alim Muhemmed Ibni Sulayman teripidin retlep chiqilghan.

Bu kitab töwendiki meshhur 15 hedis kitabtin tallap élin'ghan:

1 Sehihulbuxari

2 Sehih Muslim

3 Suneni Tirmizi

4 Suneni Ebu Dawud

5 Suneni Nesa’i

6 Suneni Ibni Maje

7 Muwette'u Malik

8 Suneni Darimi

9 Musnedi Ehmed

10 Teberani: "Elkebir "

11 Teberani: "El'ewset "

12 Teberani: "Esseghir "

13 Musnedi Ebu Ye'la Mewsili

14 Musnedi Bezzar

15 Zewa’idu Rezin

Bu kitabtiki "Sehieulbuxari " ," Sehih Muslim " ,"Muwette'u Malik " ," Suneni Darimi " we "Zewa’idu Rezin " qatarliq kitablardin élin'ghan Hedislerdin bashqa hemme Hedislerge dégüdek izahat bérilip, derijiliri éniq yézildi. Lékin "Sehihulbuxari" bilen "Sehih Muslim "ning hedisliri pütün islam alimide "sehih" dep qobul qilin'ghachqa, ulargha izahat bérishni hajetsiz dep qariduq.

"Muwette'u Malik " ,"Suneni Darimi " we "Zewa’idu Rezin" qatarliq bu üch kitabtin élin'ghan hedislerge kelsek, bulargha baha bergen matériyal kemchil bolghanliqi we izdinishke waqtimizning yar bermigenliki sewebidin waqtinche izahatsiz qalduruldi.

Keng oqurmenlirimizning semige shuni eskertip ötüshimiz kérekki, bu kitab bir qisim ze’ip hedislernimu öz ichige alghan bolup, ölimalar zeip hedislerge emel qilish yaki qilmasliq, emel

qilghandimu qandaq shertler astida emel qilish heqqide bir qanche xil qarashni otturigha qoyghan. Biz buni "hedis heqqide qisqiche chüshenche"-dégen témida bayan qilip ötimiz.

Her bir hedisning axirigha bérilgen hedis nomuri esli kitabtiki nomurlar bolup, basma nusxilirining we nomur qoyup retlep chiqquchilarning perqliq bolushigha egiship, bezi Hedislerning nomurliri perqliq bolushi mumkin , izahatqa bérilgen nomurlarmu shu hedisni tekshürüp békitip chiqquchilarning emgikidur. Bu kitabtiki hedisler mezkur 15 kitabtin tallap élin'ghan bolghachqa, rawiy we menbe perqi, shundaqla mezmun jehette bashqa témilargha chétishliq bolghanliqi tüpeylidin oxshash mezmundiki hedisler bezide tekrar keltürülgen.

Izahatta köp uchraydighan hedis atalghulirining chüshendürülüshi "Hedis heqqide qisqiche chüshenche" ning axirigha bérildi. Undin bashqa, kitabning esli nusxsida bezi hedislerning ret nomuri atlap ötüp kétilgen (mesilen, esli nusxisida 3453 hedistin kéyin, ikki nomur atlap, 3456 hedis kélip qalghan ), bizmu eslige sadiq halda terjime eserning ret nomurini öz eyni berduq, oqurmenlerning waqip bolup qélishini ümid qilimiz.

Biz bu hedislerni terjime qilish we tekshürüp békitish jeryanida mezmunining toghra, Erebche tékistige uyghun bolushigha, uyghur tilida rawan ipadilinishige alahide ehmiyet berduq . Zörür tépilghanda, hedis kitabliri heqqide yézilghan nurghun sherhilerge muraji’et qilduq.Shundaqtimu, insan xataliqtin xaliy emes, biz bilip bilmey ötküzgen xataliqlar tépilishi turghanla gep, shunga keng oqurmenlerning bu heqtiki tenqid pikirlirini ayimasliqini chin qelbimizdin ötünüp soraymiz.

Hörmetlik oqurmenlirimizning hedis heqqide téximu tepsilirek melumatqa érishishi üchün bu kitabqa ilawe qilin'ghan "Hedis heqqide qisqiche chüshenche" ni oqup chiqishlirini tewsiye

qilimiz.

Janabi Allah bu kitabni xelqimizning dunya we axiretliki üchün paydiliq qilghay amin!

Hörmet bilen:

Sutuq Bughraxan Ma’arip Neshriyati


2010-yili 30-Öktebir, Shenbe
Qaraxan
Bu uchur 1827 qétim oquldi.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti©2004-2015

XHTML 1.0 Strict xelqara ölchimige uyghun. CSS xelqara ölchimige uyghun.