Tajawuzchi, dektator Xitay hökümiti Sherqiy Türkistanda dölet térrorluqi yürgüzüp, yüz minglighan Uygurni öltürdi we tutqun qilip turmilerge tashlap insan qélipidin chiqqan qiyin-qistaqlar bilen ziyankeshlik qildi, mal-mülkini, öy-ziminlirini bulidi. Bu naheqchiliqlargha chidap turalmighan qarshi turghan, ashkara pikir qilghan yaki bu adaletsizlik, qirghinchiliq, milli zulum we qanliq basturushlarni sharait yaritip yoshurun halda chetellerge iwertken Uyghurlarni herxil siyasi töhmetler bilen qolgha élip, éghir qiyin-qistaqlargha duchar qildi.

chetelliklerge yéqinlashqan Uyghurlarni mexpi saqchilirini ishqa sélip nazaret qildi, birer ishtin guman qilsila yoshurun qolgha élip soraqqa tartip keldi. Axbarat, uchur bilen hepileshken Uyghurlarni bayqisila ölüm jazasi, muddetsiz qamaq jazasi, muddetlik qamaq jazasi, emgek bilen özgertish jazasi, rejim, intizam jazasi, xizmettin qoghlandi qilish jazasi, tölesh iqtidaridin éship ketidighan jerimane we barliq wehshi usullarni qollinip ziyankeshlik qilip keldi.

Abdugheni Muhemmetiminmu adalet, heqqaniyet yolida, éniqini éyitqanda wetinimizning musteqillqi yolida jénini tikken bir Uyghur oghlani idi.

Abdugheni muhemmetimin 1964-yili 1-ayda Qeshqer shehrige qarashliq Nezerbagh yézisida bir hünerwen ailiside dunyagha kelgen bolup, dadisining xizmet munasiwiti bilen baliliq dewride Atushqa bérip bashlanghuch, toluqsiz we toluq ottura mektep terbiyisini élip, 1981-yili Shinjiang pidagogika univeristeti ximiye fakoltetigha qobul qilinip 1986-yili 7-ayghiche Ürümchidiki bu aliy bilim yurtida tiriship oqughan we ela netije bilen oqushni tamamlighan.

Abdugheni Muhemmetimin Ürümchide pidagogika univeristetining 5-yilliqida oquwatqan mezgilide, yeni 1985-yili 12-dekabir küni Xitay tajawuzchilirining dektatorluq, mustebit dölet siyasiti, Uyghur millitige élip bériwatqan milliy zulum, kemsitish, chetke qéqish, bulang-talang, talan-taraj, kishilik hoquqni depsende qilish, atom bombisi étip Sherqiy Türkistanning we Asiyaning muhitini bulghash, Xitaydin jinayetchilerni wetinimizge élip chiqip jinayi ishlarni awutush, Uyghurlarning nopusini cheklesh, saylam erkinligini cheklesh, ichkiridin Xitay tajawuzchi ahalisini wetinimizge türkümlep yötkep chiqish, xelqimizning pikir bayan qilish hoquqini depsende qilish qatarliq bir qatar naheq we qirghinchiliq siyasetlirige qarita qözghighan demokratik herikitige qatnashqan.

Shu mezgillerde Xitay oqughuchi naheq bozek qilishqa urun’ghanliqi üchün uning’gha qarshi turup Pidagogika univeristetidiki milletchi Xitay emeldarlar teripidin Urumchi shehri Saybagh rayonluq saqchi idarisigha 3 kün solap qoyulghan we sawaqdashlirining naraziliq bildürüp oqush toxtutup namayish qilishi bilen, mektep memuriyiti ishning chongiyip kétishining aldini élish üchün uni solaqxanidin azat qildurghan bolsimu, milletchi Xitay memurliri Abdugheni Muhemmetiminning arxiwigha “milliy bölgünchilik idiyisi küchlük, mektepte jidel chiqarghan”-digen töhmetni yézip arxiwigha sélip qoyghan.

Abdugheni aliy mektepni püttürgen 1986-yili Xitay tajawuzchi hökümiti 12-dekabir küni namayish qilghan 30 ming Uyghur ali mektep oqughuchisidin öch élish üchün, hemmisini mejburi qan bérishke qistighan. Eger qan bermise deplom bermeydighanliqini, nopus resmiyetlirini bejirip bermeydighanliqini we xizmetke orunlashturmaydighanliqini otturigha qoyup hemme studentlargha tehdit salghan. 1986-yili oqush püttürgen Uyghur oqughuchilarning hemmisi mejburi qan bergen. U oqush püttürgendin kéyin Qeshqer wilayitige bérip ma'arip tarmaqlirigha özini melum qilghan bolsimu, uni Ulughchat nahiyisining bir yézisigha xizmetke teqsim qilghanliqini éytip, yaxshi xizmet ornigha yéqin yolatmasliqqa urun’ghan.

Abdugheni Muhemmetimin mektepni ela netije bilen püttürgen bolup, öz kespidin bashqa Xitaychini yaxshi biletti, terjime qilalayitti, Uyghurche hosnixetnimu bek chirayliq yazatti. Pidagogika, pisxilogiye, metodika, tarrix, edebiyat qatarliq kesplergimu alahide hewes qilatti we yaxshi ügen’gen idi.

Abdugheni Muhemmetimin 1986-yili 7-ayda oqush püttürgen bolsimu, Xitay hökümitining milletchilik we öch elish siyasitining qurbani bolup, 1986-yili 11-aylarda aran Qeshqer wilayetlik paxta toqumichiliq fabrikisi perzentler mektipige ishqa orunlashturuldi. U xizmetke chiqqan kündin bashlap öz kespige qétiqinip kiriship ketti.

Xitaylarning tügimes zulmi, bulangchiliqi, kemsitishi, xorlishi, qanliq basturushliridek naheqchiliklerge chidimighan Abdugheni 2001-yilidin bashlap dostining yol körsitishi bilen Germaniyediki Sherqiy Türkistan information merkizi bilen alaqe ornatti we bu naheqchiliklerni Germaniyege yollashqa bashlidi.

U 2001-yili 10-aydin 2002-yili 7-ayghiche Germaniyege Xitayning Uyghurlar üstidin élip bériliwatqan milliy zulum, diniy, medeniyet jehettiki yoqutush siyasetliri, kishilik hoquqni depsende qilishlirigha a’it pakit, matiriyallarni toplap, retlep chiqip Sherqiy Türkistan information merkizige yollap bergen.

Abdugheni Muhhemmetimin 2002-yili 7-ayning 26-küni Qeshqer wilayetlik dölet xewpsizlik idarisining apsharkiliri teripidin tutup kétilgen bolup, resmi qolgha elin’ghiche bolghan ariliqta yan telefoni mejburi étiwetilgen. U qolgha elin’ghandin kéyin, Qeshqer Uyghur tibabet shipaxanisida ishleydighan ayaligha Xitayning mexpiy saqchiliri tehdit sélip “Abdughenini dostliri we oqughuchiliri sorap qalsa , deysen, bolmisa senimu tutup solaymiz”-dep tehdit salghan we öyining telefonini üzüwetken. Xéli uzunghiche Abdughenining uruq-tuqqanliri, sawaqdashliri, dostliri Abdughenining iz-derikini alalamighan. Abdughenining öyidiki kompiyuterini wilayetlik dölet xewpsizlik idarisining saqchiliri musadire qilip élip ketken.

Abdugheni dölet xewpsizlik idarisining qarang’ghu zindanigha tashlanghandin kéyin, wehshi, rehimsiz Xitay saqchiliri Abdughenining ayali, anisi, perzentliri, urugh-tuqqanliri, yéqin dostlirini uning bilen körüshüshke ruxset bermigen. Peqet 2003-yili xupiyane sot échilganda ailisidikiler Abdughenini bir qetim körüsh pursitige ige bolalighan bolup, undin kéyinmu ailisining körüshishini qattiq cheklep kelmekte.

Abdugheni üstidin chiqirilghan sot mehkimisining qararigha qarighanda, u “Adwukat teklip qilmaymen, özemni özem aqlaymen”-digen. Qaranglar, “siyasi jinayetchi” lerni qamaydighan eng wehshi wastiler bilen qiynaydighan turmige tashlan’ghan, özi mexsus qanun kespide oqumighan Abdugheni qandaqlarche “Özem adwukat bolimen, adwukat teklip qilmaymen”-disun???

Körünüp turuptiki, uning’gha héchqandaq gep qilish, özini aqlash pursitini bermigen, türme ichide tehdit salghan we qattiq qiynighan.

Xitay tajawuzchi we dektator hökümiti Sherqiy Türkistanda dölet térrorluqi yürgüzüp turuqluq, özlirining jinayetlirini yoshurush üchün, rast gep qilghan, heqqaniyet üchün küresh qilghan Uyghur oghlanlirini tutqun qilip ziyankeshlik qilish bilen bir waqitta, ularning ailisigimu ziyankeshlik qilip kelmekte.

Sherqiy Türkistan Informatsion Merkizi